پایین بودن پلاکت خون نشانه سرطان است؟ پلاکت بالا و سرطان

«پایین بودن پلاکت خون نشانه سرطان است؟» با هزاران جست‌وجو در ماه یکی از پرتکرارترین پرسش‌هاست. پلاکت بالا هم گاهی نگرانی ایجاد می‌کند. در این مقاله توضیح می‌دهیم پلاکت چیست، چه عددی طبیعی است و چه زمانی تغییرات آن می‌تواند به سرطان مربوط باشد. این مطلب بخشی از راهنمای سرطان خون است.

پلاکت چیست و عدد طبیعی آن چقدر است؟

پلاکت‌ها قطعات کوچک سلولی در خون‌اند که در محل زخم جمع می‌شوند و لخته می‌سازند. تعداد طبیعی آن‌ها حدود ۱۵۰ تا ۴۵۰ هزار در میکرولیتر است. کمتر از ۱۵۰ هزار ترومبوسیتوپنی و بیشتر از ۴۵۰ هزار ترومبوسیتوز نامیده می‌شود.

علل شایع پلاکت پایین

• ITP یا ترومبوسیتوپنی ایمنی: سیستم ایمنی پلاکت‌ها را از بین می‌برد؛ شایع در کودکان پس از ویروس و در بزرگسالان.
• عفونت‌های ویروسی مثل آنفلوانزا، کرونا، هپاتیت و HIV.
• داروها مثل هپارین، برخی آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای ضدتشنج.
• بیماری‌های کبد و بزرگی طحال.
• بارداری؛ کاهش خفیف پلاکت در سه ماهه سوم شایع و بی‌خطر است.
• کمبود ویتامین B12 و اسید فولیک.
• خطای آزمایشگاهی: تجمع پلاکت در لوله EDTA که عدد را کاذب پایین نشان می‌دهد؛ تکرار با لوله سیترات مشکل را مشخص می‌کند.

پلاکت پایین چه زمانی به سرطان مربوط است؟

لوسمی، لنفوم، مولتیپل میلوما، سندرم میلودیسپلاستیک و سرطان‌هایی که به مغز استخوان متاستاز داده‌اند، می‌توانند ساخت پلاکت را کم کنند. در این موارد معمولاً تغییرات دیگری هم در CBC وجود دارد، مثل کم‌خونی، گلبول سفید غیرطبیعی یا سلول‌های نابالغ در لام خون. شیمی‌درمانی هم پلاکت را موقتاً پایین می‌آورد. پلاکت پایین تنها با CBC در بقیه موارد طبیعی، بیشتر به ITP یا علل خوش‌خیم مربوط است. درباره خواندن CBC در علائم سرطان خون در آزمایش CBC نوشته‌ایم.

پلاکت بالا و سرطان

پلاکت بالا بیشتر واکنشی است؛ یعنی در پاسخ به فقر آهن، عفونت، التهاب، جراحی یا برداشتن طحال ایجاد می‌شود. گاهی پلاکت بالای ماندگار نشانه بیماری‌های مغز استخوان مانند ترومبوسیتمی اساسی یا سایر نئوپلاسم‌های میلوپرولیفراتیو است که توسط هماتولوژیست بررسی می‌شوند. مطالعات نشان داده پلاکت بالای بی‌دلیل در بزرگسالان، به‌ویژه مردان سیگاری، گاهی با سرطان‌هایی مثل ریه و روده همراه است؛ بنابراین پلاکت بالای ماندگار بدون علت روشن باید پیگیری شود.

علائم خطرناک پلاکت پایین

• پتشی: لکه‌های ریز قرمز روی پوست، به‌ویژه پاها.
• کبودی‌های گسترده بدون ضربه.
• خون‌دماغ یا خونریزی لثه طولانی.
• خونریزی قاعدگی بسیار شدید.
• خون در ادرار یا مدفوع؛ سردرد شدید ناگهانی که اورژانس است.

پلاکت بالای ۵۰ هزار معمولاً خونریزی خودبه‌خود ایجاد نمی‌کند و خطر جدی زیر ۱۰ تا ۲۰ هزار است. برای بررسی اختلالات پلاکت، به فوق تخصص خون مراجعه کنید؛ فهرست پزشکان را در صفحه‌هایی مانند لیست دکتر اختلالات پلاکت خون (هماتولوژی) پاسداران تهران و لیست دکتر اختلالات پلاکت خون (هماتولوژی) صادقیه تهران و بهترین فوق‌تخصص اختلالات انعقادی خون در گاندی تهران و بهترین فوق‌تخصص اختلالات انعقادی خون در شهرک غرب تهران ببینید. درباره سایر بیماری‌های خونی در اختلالات خونی نوشته‌ایم.

پرسش‌های رایج

جمع‌بندی

پلاکت پایین بیشتر به ITP، عفونت‌های ویروسی، داروها یا بیماری کبد مربوط است و تنها زمانی به سرطان مشکوک می‌شویم که با تغییرات دیگر CBC همراه باشد. پلاکت بالا اغلب واکنشی است، اما اگر بی‌دلیل و ماندگار باشد، بررسی هماتولوژیست لازم است.

برای دیدن همه فهرست‌ها و مطالب این موضوع به بخش همه مطالب اختلالات پلاکت خون (هماتولوژی)، همه مطالب سرطان خون (لوسمی) و همه مطالب سرطان مغز استخوان سر بزنید.

این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه، تشخیص و تصمیم درمانی پزشک معالج را نمی‌گیرد.