عوارض پرتودرمانی به ناحیه تحت درمان، دوز اشعه و وضعیت بیمار بستگی دارد. در این مقاله عوارض شایع رادیوتراپی در نواحی مختلف بدن، زمان بروز و بهبود آن‌ها و راه‌های کاهش عوارض را توضیح می‌دهیم. برای آشنایی کلی با این روش، راهنمای پرتودرمانی را بخوانید.
عوارض عمومی
خستگی شایع‌ترین عارضه عمومی پرتودرمانی است که معمولاً از هفته دوم یا سوم شروع می‌شود و تا چند هفته پس از پایان درمان ادامه دارد. خواب کافی، پیاده‌روی سبک روزانه و تغذیه مناسب به کاهش آن کمک می‌کند. برخلاف شیمی‌درمانی، پرتودرمانی معمولاً تهوع شدید یا ریزش موی سر ایجاد نمی‌کند، مگر اینکه ناحیه سر یا شکم تحت تابش باشد.
عوارض بر اساس ناحیه درمان
سر و گردن
زخم و درد دهان، خشکی دهان، تغییر یا از دست رفتن حس چشایی، سختی بلع، گرفتگی صدا و افزایش خطر پوسیدگی دندان. معاینه دندان‌پزشکی پیش از شروع، دهان‌شویه‌های ملایم و نوشیدن آب فراوان مهم است.
پستان و قفسه سینه
قرمزی و حساسیت پوست پستان، تورم خفیف، خستگی و گاهی سوزش مری یا سرفه. به ندرت التهاب ریه چند ماه بعد ایجاد می‌شود.
شکم و لگن
تهوع، اسهال، دل‌پیچه، تکرر و سوزش ادرار، التهاب رکتوم و در زنان خشکی و تنگی واژن. رژیم کم‌فیبر و کم‌چرب در دوران درمان و داروهای ضداسهال کمک می‌کنند.
مغز
خستگی، سردرد، ریزش مو در ناحیه تابش و گاهی مشکلات حافظه کوتاه‌مدت. داروهای کورتونی ممکن است برای کاهش تورم مغز تجویز شوند.
عوارض پوستی
پوست ناحیه درمان ممکن است قرمز، خشک، تیره یا خارش‌دار شود و در موارد شدیدتر پوسته بریزد یا زخم شود. این تغییرات معمولاً از هفته دوم تا سوم شروع می‌شوند و یکی دو هفته پس از درمان به اوج می‌رسند و سپس بهبود می‌یابند. راهنمای کامل مراقبت را در مراقبت پوست در رادیوتراپی آورده‌ایم.
عوارض دیررس
برخی عوارض ماه‌ها یا سال‌ها بعد ظاهر می‌شوند: فیبروز یا سفتی بافت، تورم لنفاوی، خشکی دائمی دهان، تنگی مری یا روده، اختلال عملکرد تیروئید پس از تابش گردن، ناباروری پس از تابش لگن و به ندرت سرطان ثانویه. روش‌هایی مثل IMRT و IGRT خطر این عوارض را بسیار کم کرده‌اند. پیگیری منظم با متخصص پرتودرمانی برای تشخیص زودهنگام آن‌ها لازم است.
راه‌های کاهش عوارض
- جلسات را طبق برنامه و بدون وقفه انجام دهید؛ وقفه طولانی می‌تواند اثر درمان را کم کند.
- سیگار را ترک کنید؛ سیگار عوارض پوستی و دهانی را بدتر و اثر درمان را کم می‌کند.
- آب کافی بنوشید و رژیم متعادل داشته باشید.
- هر عارضه جدید را در ویزیت هفتگی بگویید.
- پیش از مصرف هر کرم، دارو یا مکمل با تیم درمان مشورت کنید.
برای مشاوره با متخصص پرتودرمانی، فهرست پزشکان را در صفحه‌هایی مانند لیست بهترین متخصصان انکولوژی برای پرتودرمانی (رادیوتراپی) در تهران ببینید.
پرسش‌های رایج
عوارض پرتودرمانی چقدر طول می‌کشد؟
بیشتر عوارض حاد ۲ تا ۶ هفته پس از پایان درمان بهبود می‌یابند.
آیا پرتودرمانی باعث ناباروری می‌شود؟
اگر ناحیه لگن یا بیضه‌ها تحت تابش باشد ممکن است؛ پیش از درمان درباره حفظ باروری صحبت کنید.
آیا در دوران پرتودرمانی می‌توان کار کرد؟
بسیاری از بیماران با برنامه کاری سبک‌تر کار را ادامه می‌دهند.
جمع‌بندی
عوارض پرتودرمانی بیشتر در ناحیه تحت تابش ایجاد می‌شوند و شامل خستگی، تغییرات پوستی و عوارض اختصاصی هر ناحیه‌اند. بیشتر آن‌ها موقتی‌اند و با مراقبت مناسب کنترل می‌شوند. روش‌های جدید، عوارض دیررس را نیز کمتر کرده‌اند.
آشنایی با پزشکان این حوزه
فهرست‌های مرتبط دیگر
مطالب مرتبط
- پرتودرمانی (رادیوتراپی) چیست؟ راهنمای کامل انواع، مراحل، عوارض و مراقبت‌ها
- جلسات رادیوتراپی چگونه است؟ شبیه‌سازی، تعداد جلسات و نکات روزهای درمان
- مراقبت از پوست در رادیوتراپی؛ سوختگی پوست بعد از پرتودرمانی را چگونه کم کنیم؟
- براکی‌تراپی چیست؟ پرتودرمانی داخلی در سرطان دهانه رحم، رحم و پروستات
- رادیوسرجری و گامانایف چیست؟ درمان دقیق تومورهای مغز و ریه بدون جراحی
برای دیدن همه فهرست‌ها و مطالب این موضوع به بخش همه مطالب پرتودرمانی (رادیوتراپی)، همه مطالب براکی‌تراپی و همه مطالب تشخیص و درمان عمومی سرطان (انکولوژی) سر بزنید.
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه، تشخیص و تصمیم درمانی پزشک معالج را نمی‌گیرد.