سرطان روده بزرگ (کولورکتال)؛ راهنمای کامل علائم، غربالگری، مراحل و درمان

سرطان روده بزرگ یا کولورکتال از شایع‌ترین سرطان‌ها در زنان و مردان است و در ایران هم رو به افزایش است، به‌ویژه در افراد جوان‌تر. خبر خوب این است که این سرطان تقریباً همیشه از یک پولیپ کوچک شروع می‌شود و چند سال طول می‌کشد تا به سرطان تبدیل شود؛ پس با غربالگری می‌توان آن را پیشگیری کرد یا در مرحله قابل درمان یافت. در این راهنما همه آنچه باید درباره سرطان روده بدانید را آورده‌ایم.

روده بزرگ و سرطان کولورکتال

روده بزرگ شامل کولون (حدود یک و نیم متر) و رکتوم یا راست‌روده (۱۲ تا ۱۵ سانتی‌متر انتهایی) است. سرطانی که از هر کدام شروع شود، سرطان کولورکتال نامیده می‌شود. بیش از ۹۵ درصد این سرطان‌ها آدنوکارسینوم‌اند که از سلول‌های غددی پوشش داخلی روده منشأ می‌گیرند. سرطان مقعد بیماری جداگانه‌ای است که معمولاً از نوع سلول سنگفرشی است و با ویروس HPV ارتباط دارد. تفاوت سرطان کولون و رکتوم را در سرطان کولون و رکتوم توضیح داده‌ایم.

از پولیپ تا سرطان

بیشتر سرطان‌های روده از پولیپ‌های آدنوماتوز شروع می‌شوند؛ زائده‌هایی کوچک که در طول ده سال یا بیشتر ممکن است بدخیم شوند. برداشتن پولیپ در کولونوسکوپی عملاً از سرطان پیشگیری می‌کند. انواع پولیپ و خطر آن‌ها را در پولیپ روده شرح داده‌ایم.

علائم سرطان روده

• خون در مدفوع یا خونریزی از مقعد.
• تغییر عادت اجابت مزاج بیش از چند هفته: یبوست، اسهال یا باریک شدن مدفوع.
• احساس تخلیه ناکامل پس از اجابت مزاج.
• درد یا نفخ مداوم شکم.
• کم‌خونی فقر آهن بی‌دلیل، به‌ویژه در مردان و زنان یائسه.
• خستگی و کاهش وزن.

شرح کامل علائم را در علائم سرطان روده بخوانید. بسیاری از بیماران خونریزی را به بواسیر نسبت می‌دهند؛ تفاوت این دو را در بواسیر یا سرطان روده توضیح داده‌ایم.

عوامل خطر

• سن بالای ۴۵ تا ۵۰ سال.
• سابقه خانوادگی سرطان روده یا پولیپ در بستگان درجه یک.
• سندرم‌های ارثی مثل لینچ و FAP.
• بیماری‌های التهابی روده مثل کولیت اولسراتیو و کرون.
• مصرف زیاد گوشت قرمز و فرآوری‌شده، کم‌تحرکی، چاقی، سیگار و الکل.
• دیابت نوع ۲.

غربالگری؛ مهم‌ترین سلاح علیه سرطان روده

غربالگری برای افراد با خطر متوسط از ۴۵ سالگی توصیه می‌شود. دو روش اصلی وجود دارد: آزمایش خون مخفی مدفوع از نوع FIT سالانه، یا کولونوسکوپی هر ده سال. افراد دارای سابقه خانوادگی باید زودتر شروع کنند. درباره آزمایش مدفوع در تست FIT و خون مخفی در مدفوع و درباره کولونوسکوپی در کولونوسکوپی برای تشخیص سرطان روده بخوانید.

تشخیص و مرحله‌بندی

تشخیص قطعی با کولونوسکوپی و نمونه‌برداری است. سپس سی‌تی‌اسکن قفسه سینه، شکم و لگن برای بررسی متاستاز و در سرطان رکتوم MRI لگن انجام می‌شود. آزمایش CEA هم برای پیگیری کمک می‌کند. سرطان روده از مرحله صفر تا چهار مرحله‌بندی می‌شود؛ مرحله سه یعنی درگیری غدد لنفاوی و مرحله چهار یعنی متاستاز، بیشتر به کبد و ریه.

درمان سرطان روده

• جراحی: برداشتن بخش درگیر روده همراه غدد لنفاوی، اغلب به روش لاپاراسکوپی؛ بخوانید: جراحی سرطان روده و کولوستومی.
• شیمی‌درمانی: پس از جراحی در مرحله سه و برخی موارد مرحله دو، و در مرحله چهار.
• پرتودرمانی: بیشتر در سرطان رکتوم، پیش از جراحی.
• درمان هدفمند و ایمونوتراپی: در بیماری پیشرفته بر اساس ژنتیک تومور، مثل RAS و MSI.

درباره شانس درمان در هر مرحله در طول عمر بیماران سرطان روده نوشته‌ایم. درمان با همکاری جراح کولورکتال، انکولوژیست و رادیوتراپیست انجام می‌شود؛ فهرست پزشکان را در صفحه‌هایی مانند بهترین دکترهای سرطان روده (انکولوژی و شیمی‌درمانی) پاسداران تهران و بهترین فوق‌تخصص سرطان روده (انکولوژی و شیمی‌درمانی) در زعفرانیه تهران و لیست دکتر جراحی سرطان (انکولوژی جراحی) در کرمان و بهترین فوق‌تخصص جراحی سرطان (انکولوژی جراحی) در یزد ببینید.

پیشگیری

انجام غربالگری به‌موقع، مصرف فیبر، سبزی، میوه و غلات کامل، کاهش گوشت قرمز و فرآوری‌شده، فعالیت بدنی منظم، حفظ وزن مناسب و ترک سیگار خطر سرطان روده را به‌طور قابل توجهی کاهش می‌دهد. افرادی که در بستگان نزدیک سرطان روده دارند، باید درباره زمان شروع غربالگری با پزشک مشورت کنند.

زندگی پس از درمان سرطان روده

بیشتر بیماران پس از درمان سرطان روده به زندگی عادی بازمی‌گردند. در ماه‌های اول ممکن است دفعات اجابت مزاج بیشتر یا نامنظم باشد، به‌ویژه پس از جراحی رکتوم؛ خوردن وعده‌های کوچک، مصرف تدریجی فیبر و نوشیدن آب کافی کمک می‌کند. بی‌حسی دست و پا پس از شیمی‌درمانی با اگزالی‌پلاتین شایع است و معمولاً به‌تدریج بهتر می‌شود.

پیگیری منظم با آزمایش CEA، سی‌تی‌اسکن و کولونوسکوپی طبق برنامه پزشک اهمیت زیادی دارد. بستگان درجه یک بیمار هم باید غربالگری را زودتر از دیگران شروع کنند؛ معمولاً از ۴۰ سالگی یا ده سال کمتر از سن تشخیص بیمار. اگر بیمار زیر ۵۰ سال باشد یا چند نفر در خانواده مبتلا باشند، بررسی سندرم لینچ و مشاوره ژنتیک توصیه می‌شود.

پرسش‌های رایج

جمع‌بندی

سرطان کولورکتال از پولیپ‌های روده شروع می‌شود و با غربالگری از ۴۵ سالگی قابل پیشگیری یا تشخیص زودهنگام است. خون در مدفوع، تغییر اجابت مزاج و کم‌خونی از علائم آن است. درمان اصلی جراحی است و شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و درمان هدفمند بر اساس مرحله به آن اضافه می‌شوند.

برای دیدن همه فهرست‌ها و مطالب این موضوع به بخش همه مطالب سرطان روده (انکولوژی و شیمی‌درمانی)، همه مطالب سرطان کولون (انکولوژی) و همه مطالب سرطان مقعد (انکولوژی) سر بزنید.

این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه، تشخیص و تصمیم درمانی پزشک معالج را نمی‌گیرد.