جراحی سرطان (انکولوژی جراحی)؛ راهنمای کامل انواع، آمادگی و نتایج

جراحی قدیمی‌ترین و هنوز یکی از مؤثرترین روش‌های درمان سرطان است. بیشتر سرطان‌های جامد، اگر پیش از پخش شدن تشخیص داده شوند، با جراحی شانس درمان قطعی دارند. جراحی سرطان با جراحی‌های معمولی تفاوت‌های مهمی دارد و نیازمند دانش و تجربه ویژه است؛ به همین دلیل رشته‌ای به نام انکولوژی جراحی یا جراحی سرطان شکل گرفته است. در این راهنما انواع جراحی سرطان، اصول آن، آمادگی و دوران پس از عمل را توضیح داده‌ایم.

جراحی سرطان چه تفاوتی با جراحی معمولی دارد؟

در جراحی سرطان، هدف فقط برداشتن توده نیست، بلکه برداشتن تومور همراه یک لایه بافت سالم اطراف آن (حاشیه منفی) و غدد لنفاوی مسیر تخلیه آن است تا هیچ سلول سرطانی قابل دیدن باقی نماند. جراح باید بداند هر سرطان چگونه گسترش می‌یابد، چه غددی باید برداشته شوند و چگونه از پخش سلول‌ها در حین جراحی جلوگیری کند. مطالعات نشان داده‌اند نتایج جراحی‌های پیچیده سرطان مثل پانکراس، مری، رکتوم و کبد در مراکز و توسط جراحان پرتجربه به‌طور قابل توجهی بهتر است.

انواع جراحی در درمان سرطان

• جراحی تشخیصی: نمونه‌برداری باز یا لاپاراسکوپی تشخیصی. بخوانید: بیوپسی برای تشخیص سرطان.
• جراحی مرحله‌بندی: بررسی گسترش بیماری، مثلاً بیوپسی غده لنفاوی نگهبان.
• جراحی درمانی (قطعی): برداشتن کامل تومور با حاشیه سالم.
• جراحی کاهش حجم تومور: مثلاً در سرطان تخمدان.
• جراحی متاستاز: برداشتن متاستازهای محدود کبد یا ریه در برخی سرطان‌ها.
• جراحی تسکینی: رفع انسداد روده، تثبیت شکستگی یا کاهش درد.
• جراحی پیشگیرانه: در افراد با جهش‌های ژنی پرخطر.
• جراحی بازسازی: بازسازی پستان، صورت یا اندام پس از برداشتن تومور.

روش‌های جراحی

جراحی باز با برش بزرگ‌تر انجام می‌شود و هنوز در بسیاری از جراحی‌های پیچیده لازم است. جراحی لاپاراسکوپی و توراکوسکوپی با چند برش کوچک و دوربین انجام می‌شود و در بسیاری از سرطان‌ها نتایج مشابه با درد کمتر و بهبود سریع‌تر دارد؛ بخوانید: جراحی لاپاراسکوپی سرطان. جراحی رباتیک نوعی جراحی کم‌تهاجمی است که دقت حرکات را در فضاهای تنگ مثل لگن افزایش می‌دهد. روش‌های آندوسکوپیک هم برای برداشتن سرطان‌های بسیار زودرس دستگاه گوارش بدون برش پوستی استفاده می‌شوند.

جراحی در کنار درمان‌های دیگر

امروزه جراحی بخشی از یک برنامه درمانی چندمرحله‌ای است. گاهی شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی پیش از جراحی (نئوادجوانت) برای کوچک کردن تومور و افزایش احتمال برداشتن کامل یا حفظ عضو انجام می‌شود، مانند سرطان رکتوم، مری و پستان. گاهی هم پس از جراحی (ادجوانت) برای از بین بردن سلول‌های پنهان باقی‌مانده تجویز می‌شود. تصمیم درباره ترتیب درمان‌ها بهتر است در جلسه تیم چندتخصصی سرطان گرفته شود. درباره سایر روش‌ها در روش‌های درمان سرطان نوشته‌ایم.

جراحی در سرطان‌های مختلف

• سرطان پستان: لامپکتومی یا ماستکتومی همراه بررسی غدد زیر بغل. بخوانید: ماستکتومی یا لامپکتومی.
• سرطان روده: کولکتومی و جراحی رکتوم. بخوانید: جراحی سرطان روده.
• سرطان معده و مری: گاسترکتومی و ازوفاژکتومی.
• سرطان پانکراس: عمل ویپل. بخوانید: عمل ویپل.
• سرطان ریه: لوبکتومی با توراکوسکوپی.
• سارکوم: جراحی حفظ اندام. بخوانید: جراحی سارکوم.

آمادگی و بهبودی

آمادگی پیش از جراحی شامل ترک سیگار، بهبود تغذیه، ورزش سبک، کنترل قند و فشار خون و تنظیم داروها، به‌ویژه رقیق‌کننده‌های خون، است. برنامه‌های بهبود سریع پس از جراحی (ERAS) با راه رفتن زودهنگام، شروع سریع تغذیه و کنترل بهتر درد، مدت بستری و عوارض را کاهش داده‌اند. جزئیات را در آمادگی و مراقبت بعد از جراحی سرطان آورده‌ایم.

انتخاب جراح سرطان

برای جراحی سرطان، تجربه جراح در همان نوع جراحی، کار در مرکزی با تیم چندتخصصی و امکانات مراقبت ویژه اهمیت زیادی دارد. از پرسیدن درباره تعداد جراحی‌های مشابه، روش جراحی، احتمال نیاز به کیسه یا بازسازی و عوارض احتمالی تردید نکنید. گرفتن نظر دوم پیش از جراحی‌های بزرگ هم کاملاً منطقی است. فهرست جراحان سرطان را در صفحه‌هایی مانند بهترین دکترهای جراحی سرطان (انکولوژی جراحی) صادقیه تهران و بهترین فوق‌تخصص جراحی سرطان (انکولوژی جراحی) در یزد، لیست دکتر جراحی لاپاراسکوپی سرطان در تهران و لیست بهترین متخصصان انکولوژی برای جراحی لاپاراسکوپی سرطان در شیراز و بهترین دکتر جراحی انکولوژیک سرطان پستان در شیراز و لیست دکتر جراحی انکولوژیک سرطان پستان سعادت آباد تهران ببینید.

پرسش‌هایی که پیش از جراحی از جراح بپرسید

هدف جراحی درمان قطعی است یا تسکینی؟ آیا پیش از جراحی به شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی نیاز دارم؟ جراحی به روش باز انجام می‌شود یا لاپاراسکوپی؟ چه بخشی از عضو برداشته می‌شود و چه اثری بر عملکرد آن دارد؟ احتمال نیاز به کیسه، لوله تغذیه یا بازسازی چقدر است؟ مدت بستری و دوره نقاهت چقدر است و چه زمانی جواب پاتولوژی آماده می‌شود؟ پاسخ این پرسش‌ها به شما و خانواده کمک می‌کند با آمادگی بیشتری وارد جراحی شوید.

پرسش‌های رایج

جمع‌بندی

جراحی سرطان با هدف برداشتن کامل تومور با حاشیه سالم و غدد لنفاوی مرتبط انجام می‌شود و در بیشتر سرطان‌های جامد مرحله اولیه درمان اصلی است. جراحی می‌تواند تشخیصی، درمانی، تسکینی، پیشگیرانه یا بازسازی باشد و به روش باز، لاپاراسکوپی یا رباتیک انجام شود. نتایج در مراکز پرتجربه با تیم چندتخصصی بهتر است.

برای دیدن همه فهرست‌ها و مطالب این موضوع به بخش همه مطالب جراحی سرطان (انکولوژی جراحی)، همه مطالب جراحی لاپاراسکوپی سرطان و همه مطالب جراحی سارکوم سر بزنید.

این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه، تشخیص و تصمیم درمانی پزشک معالج را نمی‌گیرد.