پیوند مغز استخوان چیست؟ انواع، مراحل، عوارض و شانس موفقیت

پیوند مغز استخوان یا پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز روشی است که در آن مغز استخوان بیمار، پس از شیمی‌درمانی با دوز بالا، با سلول‌های بنیادی سالم جایگزین می‌شود. این درمان برای برخی سرطان‌های خون و سرطان‌های مغز استخوان و نیز بیماری‌هایی مثل تالاسمی ماژور و آنمی آپلاستیک به کار می‌رود.

انواع پیوند مغز استخوان

پیوند اتولوگ (از خود بیمار)

سلول‌های بنیادی خود بیمار پیش از شیمی‌درمانی با دوز بالا جمع‌آوری و فریز می‌شوند و سپس به او بازگردانده می‌شوند. این نوع بیشتر در مولتیپل میلوما و لنفوم‌های عودکرده انجام می‌شود. خطر رد پیوند ندارد؛ بخوانید: مولتیپل میلوما.

پیوند آلوژنیک (از اهداکننده)

سلول‌ها از یک اهداکننده سازگار، معمولاً خواهر یا برادر، یا اهداکننده غیرخویشاوند یا نیمه‌سازگار گرفته می‌شوند. این نوع در لوسمی‌های حاد پرخطر، MDS و تالاسمی کاربرد دارد. مزیت آن این است که سلول‌های ایمنی اهداکننده با سلول‌های سرطانی باقی‌مانده هم مبارزه می‌کنند.

مراحل پیوند

• ارزیابی پیش از پیوند: بررسی قلب، ریه، کلیه، عفونت‌ها و دندان‌ها.
• یافتن اهداکننده سازگار با آزمایش HLA.
• جمع‌آوری سلول‌های بنیادی، معمولاً از خون محیطی پس از تزریق داروی محرک.
• رژیم آماده‌سازی: شیمی‌درمانی با دوز بالا و گاهی پرتودرمانی تمام بدن.
• تزریق سلول‌ها از راه رگ؛ شبیه تزریق خون و بدون جراحی.
• دوره انتظار تا گرفتن پیوند، معمولاً دو تا چهار هفته، در بخش ایزوله.
• پیگیری طولانی‌مدت پس از ترخیص.

عوارض پیوند مغز استخوان

• عفونت‌ها در دوره‌ای که گلبول‌های سفید بسیار کم‌اند.
• زخم دهان، تهوع و اسهال ناشی از شیمی‌درمانی با دوز بالا.
• بیماری پیوند علیه میزبان (GVHD) در پیوند آلوژنیک؛ حمله سلول‌های اهداکننده به پوست، روده و کبد.
• نیاز به تزریق خون و پلاکت.
• عوارض دیررس مثل ناباروری، آب مروارید و مشکلات هورمونی.

بسیاری از این عوارض قابل پیشگیری یا درمان‌اند و تیم پیوند بیمار را به‌دقت زیر نظر دارد. درباره عفونت‌ها در دوران گلبول سفید پایین در گلبول سفید پایین و عفونت بیشتر بخوانید.

شانس موفقیت و هزینه

موفقیت پیوند به نوع بیماری، مرحله آن، سن بیمار و سازگاری اهداکننده بستگی دارد. برای مثال، در تالاسمی ماژور کودکان با اهداکننده خواهر یا برادر سازگار، شانس موفقیت بسیار بالاست. هزینه پیوند به نوع آن و مرکز درمانی بستگی دارد و بخشی از آن در ایران تحت پوشش بیمه است. پیوند مغز استخوان فقط در مراکز تخصصی و توسط فوق تخصص خون و سرطان انجام می‌شود؛ فهرست پزشکان این حوزه را در صفحه‌هایی مانند لیست دکتر پیوند مغز استخوان در تهران و لیست دکتر پیوند مغز استخوان شریعتی تهران ببینید.

پرسش‌های رایج

جمع‌بندی

پیوند مغز استخوان جایگزینی مغز استخوان بیمار با سلول‌های بنیادی سالم است و به دو نوع اتولوگ و آلوژنیک انجام می‌شود. این درمان در لوسمی‌ها، میلوما، لنفوم و تالاسمی کاربرد دارد. عفونت و بیماری پیوند علیه میزبان مهم‌ترین عوارض آن‌اند و انجام آن فقط در مراکز تخصصی ممکن است.

برای دیدن همه فهرست‌ها و مطالب این موضوع به بخش همه مطالب پیوند مغز استخوان، همه مطالب سرطان مغز استخوان و همه مطالب مولتیپل میلوما سر بزنید.

این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه، تشخیص و تصمیم درمانی پزشک معالج را نمی‌گیرد.