عود سرطان چیست؟ علائم برگشت سرطان و برنامه پیگیری بعد از درمان

پایان درمان سرطان لحظه‌ای امیدبخش است، اما ترس از برگشت بیماری برای بسیاری از بیماران باقی می‌ماند. «علائم عود سرطان چیست؟» و «بعد از درمان چه آزمایش‌هایی لازم است؟» از پرسش‌های رایج‌اند. در این مقاله درباره عود سرطان، نشانه‌های آن و برنامه پیگیری توضیح می‌دهیم. این مطلب بخشی از راهنمای سرطان است.

عود سرطان یعنی چه؟

عود یعنی برگشت سرطان پس از دوره‌ای که هیچ نشانه‌ای از آن دیده نمی‌شد. علت آن، باقی ماندن تعداد بسیار کمی سلول سرطانی است که در آزمایش‌ها و تصویربرداری قابل دیدن نبودند و بعدها دوباره رشد کرده‌اند. عود ممکن است موضعی (در همان محل)، منطقه‌ای (در غدد لنفاوی نزدیک) یا دور (به‌صورت متاستاز) باشد.

احتمال عود به چه عواملی بستگی دارد؟

• مرحله سرطان هنگام تشخیص؛ مراحل بالاتر احتمال عود بیشتری دارند.
• نوع و گرید تومور و ویژگی‌های مولکولی آن.
• کامل بودن جراحی و سالم بودن حاشیه‌ها.
• پاسخ به شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی.
• ادامه درمان‌های نگهدارنده مثل هورمون‌درمانی در سرطان پستان.
• سبک زندگی؛ ترک سیگار، ورزش و وزن مناسب احتمال عود برخی سرطان‌ها را کم می‌کند.

علائم احتمالی عود

علائم عود به نوع سرطان و محل برگشت بستگی دارد، اما برخی نشانه‌ها کلی‌اند: توده یا تورم جدید در محل جراحی یا غدد لنفاوی، درد استخوان ماندگار، سرفه یا تنگی نفس جدید، کاهش وزن بی‌دلیل، زردی، سردرد شدید و پیشرونده و خستگی غیرعادی. بیشتر این علائم علت دیگری دارند، اما باید به پزشک گفته شوند. برای عود سرطان‌های خاص مثل روده و تیروئید، در مقاله‌های طول عمر و درمان سرطان روده و سرطان تیروئید توضیح بیشتری داده‌ایم.

برنامه پیگیری بعد از درمان

برنامه پیگیری برای هر سرطان متفاوت است، اما معمولاً در دو تا سه سال اول، که بیشتر عودها رخ می‌دهد، هر سه تا شش ماه ویزیت انجام می‌شود و پس از آن فاصله‌ها بیشتر می‌شود. پیگیری شامل معاینه، آزمایش خون و گاهی تومور مارکر و تصویربرداری‌های دوره‌ای است. برای مثال، در سرطان روده، اندازه‌گیری CEA، سی‌تی‌اسکن و کولونوسکوپی در فواصل مشخص انجام می‌شود و در سرطان پستان، ماموگرافی سالانه از پستان‌ها.

انجام تصویربرداری‌های بیش از حد معمولاً مفید نیست و فقط اضطراب و پرتوگیری را زیاد می‌کند. برنامه پیگیری را از انکولوژیست خود بگیرید؛ فهرست این پزشکان را در صفحه‌هایی مانند بهترین دکترهای تشخیص و درمان عمومی سرطان (انکولوژی) زعفرانیه تهران و بهترین فوق‌تخصص تشخیص و درمان عمومی سرطان (انکولوژی) در ارومیه ببینید.

کنار آمدن با ترس از عود

ترس از عود، به‌ویژه پیش از هر نوبت پیگیری، بسیار شایع است. صحبت با پزشک درباره خطر واقعی، پیوستن به گروه‌های حمایتی، مشاوره روان‌شناختی و پرداختن به زندگی روزمره کمک می‌کند. در حمایت روانی و مراقبت از بیمار سرطانی راهکارهای بیشتری آورده‌ایم.

پرسش‌های رایج

جمع‌بندی

عود سرطان یعنی برگشت بیماری پس از دوره بهبودی و احتمال آن به مرحله، نوع تومور و درمان بستگی دارد. پیگیری منظم طبق برنامه پزشک، توجه به علائم جدید و سبک زندگی سالم بهترین راه کشف زودهنگام و کاهش خطر عود است.

برای دیدن همه فهرست‌ها و مطالب این موضوع به بخش همه مطالب تشخیص و درمان عمومی سرطان (انکولوژی)، همه مطالب غربالگری و پیشگیری از سرطان و همه مطالب مشاوره ژنتیک سرطان سر بزنید.

این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه، تشخیص و تصمیم درمانی پزشک معالج را نمی‌گیرد.